Jedno z was prowadzi firmę, drugie obawia się, że jej zobowiązania odbiją się na domowych finansach. W polskim prawie intercyza jest umową, a rozdzielność majątkowa jednym z ustrojów, które można nią ustanowić, choć samo podpisanie dokumentu nie rozwiązuje spraw związanych z wcześniejszym majątkiem i długami.
Intercyza ustala zasady majątkowe, ale nie dzieli automatycznie dotychczasowego majątku
- Intercyza to potoczna nazwa małżeńskiej umowy majątkowej, która może ustanowić różne ustroje.
- Rozdzielność oznacza, że każdy małżonek zachowuje swój majątek i sam nim zarządza.
- Umowa zawarta po ślubie nie dzieli sama z siebie majątku zgromadzonego wcześniej.
- Wobec wierzyciela umowa działa, gdy wiedział o jej zawarciu i rodzaju.
- Brak zgody małżonka może oznaczać konieczność wystąpienia do sądu, który bada ważne powody.
Intercyza jest umową, a rozdzielność jednym z jej możliwych skutków
Te pojęcia często padają obok siebie, jakby oznaczały to samo. Intercyza to potoczna nazwa umowy majątkowej małżeńskiej; rozdzielność jest jednym z ustrojów, które umowa może wprowadzić. Można nią także ograniczyć lub rozszerzyć wspólność albo ustanowić rozdzielność z wyrównaniem dorobków.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 47 wymaga dla takiej umowy aktu notarialnego i dopuszcza jej zawarcie przed ślubem. Gdy małżonkowie wybierają rozdzielność, art. 51 i 51¹ opisują jej podstawowy skutek: każde zachowuje swój majątek, a potem samodzielnie nim zarządza. To rozróżnienie pozwala uniknąć pierwszego nieporozumienia: samo słowo „intercyza” nie mówi jeszcze, jaki wariant wybrano.
Prawdę mówiąc, w rozmowie o zabezpieczeniu finansów nie zaczynałbym od pytania „intercyza czy rozdzielność”. Najpierw ustaliłbym, jaki ustrój ma wprowadzić umowa i czy obejmuje sytuację, której obawiacie się w praktyce.
Termin podpisania decyduje, co dzieje się z dotychczasowym majątkiem
Przed ślubem umowa może sprawić, że wspólność ustawowa w ogóle nie powstanie. Podpisana już w trakcie małżeństwa ustanawia rozdzielność od chwili wskazanej zgodnie z prawem, ale nie przenosi automatycznie na jedną osobę rzeczy kupionych wcześniej wspólnie.
Jeśli małżonkowie mają już mieszkanie, oszczędności albo inne składniki majątku wspólnego, trzeba osobno ustalić, co się z nimi stanie. Sama zmiana ustroju nie zastępuje podziału majątku. Właśnie tu łatwo pomylić dwie czynności: podpisanie intercyzy porządkuje zasady na przyszłość, a rozliczenie wcześniejszego majątku wymaga odrębnego działania.
Jeżeli obie osoby zgadzają się na zmianę, mogą zawrzeć umowę u notariusza. Gdy zgody nie ma, jedna z nich może żądać ustanowienia rozdzielności przez sąd z ważnych powodów. Sąd może wyjątkowo wskazać wcześniejszą datę, w szczególności gdy małżonkowie żyli w rozłączeniu; umowa notarialna nie daje takiego skutku wstecznego.
Intercyza nie zawsze wystarczy, by powołać się na nią wobec wierzyciela
Podpisany akt reguluje relacje między małżonkami, ale pojawia się jeszcze pytanie o osoby spoza małżeństwa. Zgodnie z art. 47¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek może powołać się wobec osoby trzeciej na umowę, gdy ta osoba wiedziała o jej zawarciu i rodzaju. Sama możliwość sprawdzenia, czy intercyzę zawarto, nie jest tym samym co wiedza o niej.
To obala częsty skrót myślowy, że rozdzielność automatycznie odcina współmałżonka od każdego roszczenia wierzyciela. Wcześniej zaciągnięty wspólny kredyt nie znika po zmianie ustroju, a podpis, poręczenie lub ustanowiona przez drugiego małżonka hipoteka mogą tworzyć odrębną podstawę odpowiedzialności. Przed zmianą zasad sprawdź więc osobno umowę kredytową, zabezpieczenia i moment powstania długu.
| Sytuacja | Możliwy skutek | Co zrobić |
|---|---|---|
| Umowa została zawarta przed ślubem | Ustrój wskazany w umowie zaczyna działać po zawarciu małżeństwa. | Sprawdźcie, jaki wariant zapisano w akcie. |
| Rozdzielność podpisano w trakcie małżeństwa, a wcześniej kupiono mieszkanie | Samo ustanowienie rozdzielności nie rozstrzyga, komu przypadnie wcześniejszy majątek. | Ustalcie osobno sposób podziału i sprawdźcie umowy dotyczące nieruchomości. |
| Wspólny kredyt zaciągnięto przed intercyzą | Zmiana ustroju sama nie usuwa strony z umowy kredytowej. | Przeczytajcie umowę i ustalcie z bankiem, czy oraz na jakich zasadach można ją zmienić. |
| Jeden małżonek zaciąga nowe zobowiązanie, a wierzyciel nie wie o intercyzie | Możliwość powołania się na umowę wobec wierzyciela może być ograniczona. | Zadbajcie o to, by kontrahent znał zarówno fakt zawarcia umowy, jak i jej rodzaj, oraz zachowajcie dowód przekazania informacji. |
Sam dług małżonka nie gwarantuje ustanowienia rozdzielności przez sąd
Gdy druga osoba nie zgadza się na intercyzę, samo wskazanie jej zadłużenia nie przesądza wyniku sprawy. W postępowaniu z art. 52 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd ocenia, czy istnieją ważne powody. Znaczenie mogą mieć także okoliczności pokazujące, że małżonkowie nie potrafią współdziałać w zarządzaniu wspólnym majątkiem.
Skalę tego nieporozumienia pokazuje analiza akt opublikowana przez Instytut Wymiaru Sprawiedliwości w czasopiśmie „Prawo w Działaniu” w 2018 r. W grupie 181 spraw wniesionych przez małżonka istniejące długi drugiej osoby wskazano w 94 sprawach, czyli w 51,9 proc.; autor zwrócił przy tym uwagę, że samo istnienie długu, który nie prowadzi do odpowiedzialności majątkiem wspólnym, nie powinno samo w sobie przesądzać o ważnym powodzie. To, że długi często pojawiają się w pozwach, nie oznacza, że każdy taki pozew spełnia ustawowe kryterium.
Jeśli rozważasz drogę sądową, zbierz dokumenty pokazujące nie tylko wysokość zobowiązań, lecz także ich wpływ na wspólne finanse i zarządzanie majątkiem: wezwania do zapłaty, umowy, korespondencję dotyczącą zobowiązań oraz dokumenty potwierdzające rozłączenie, jeśli ma to zastosowanie. Sąd rozstrzyga na podstawie okoliczności konkretnej sprawy, a datę wcześniejszą niż dzień wniesienia pozwu może wskazać tylko wyjątkowo.
Przed podpisaniem ustalcie, kto ponosi ryzyko i kto buduje majątek
Rozdzielność daje każdemu z małżonków większą samodzielność w zarządzaniu swoim majątkiem, ale może inaczej rozłożyć skutki różnicy w zarobkach lub wkładzie w życie rodzinne. Jeśli jedna osoba ogranicza pracę zarobkową, by opiekować się dziećmi albo prowadzić dom, zwykła rozdzielność nie przewiduje automatycznego wyrównania dorobków. Kodeks dopuszcza osobny ustrój rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków, który może być wart omówienia w takiej sytuacji.
Moja ocena jest prosta: przy wyborze nie kierowałbym się samą obawą przed cudzym długiem. Najpierw sprawdziłbym, czy problem dotyczy nowych zobowiązań, wcześniejszego wspólnego kredytu, czy majątku zgromadzonego przed zmianą, bo każde z tych ryzyk wymaga innego rozwiązania.
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Przed podpisaniem umowy lub wniesieniem pozwu skonsultuj dokumenty z prawnikiem albo notariuszem, szczególnie gdy w grę wchodzi kredyt, nieruchomość lub egzekucja.
