Masz oszczędności, które mogą być potrzebne za kilka miesięcy, a w ofercie widzisz fundusz otwarty i zamknięty. Zwykle łatwiej wyjść z funduszu otwartego, ale przy funduszu zamkniętym dużo zależy od statutu i tego, czy certyfikaty da się sprzedać.
O możliwości wyjścia z inwestycji często decyduje statut
- FIO zbywa i odkupuje jednostki uczestnictwa na żądanie, według zasad opisanych w statucie.
- FIZ emituje certyfikaty. Ich wykup zależy od statutu, a sprzedaż na rynku wtórnym wymaga znalezienia kupca.
- Forma funduszu nie przesądza o ryzyku: trzeba sprawdzić aktywa, strategię, opłaty i zasady wyjścia.
- Gdy termin wypłaty jest niepewny, przed zakupem sprawdź, kiedy i na jakich warunkach możesz odzyskać środki.
Jednostka uczestnictwa działa inaczej niż certyfikat
Różnica zaczyna się od dokumentu, który otrzymujesz w zamian za wpłatę. Fundusz inwestycyjny otwarty (FIO) zbywa jednostki uczestnictwa i odkupuje je na żądanie uczestnika; jednostki nie można samodzielnie sprzedać innej osobie. Fundusz inwestycyjny zamknięty (FIZ) emituje certyfikaty inwestycyjne, czyli papiery wartościowe, które mogą być zbywane, a w przypadkach przewidzianych w statucie także wykupywane przez fundusz.
Te zasady wynikają z ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi. W praktyce nazwa „zamknięty” nie oznacza, że z inwestycji nie da się wyjść. Oznacza, że nie można zakładać takiego samego trybu umorzenia jak w FIO. Najpierw sprawdź statut konkretnego funduszu, bo to on określa warunki zbycia lub wykupu certyfikatów.
| Cecha | FIO | FIZ |
|---|---|---|
| Tytuł uczestnictwa | Jednostka uczestnictwa | Certyfikat inwestycyjny |
| Jak można wyjść | Zlecenie odkupienia jednostek przez fundusz | Wykup na warunkach statutu lub sprzedaż certyfikatu, jeśli jest możliwa |
| Możliwy zakres lokat | Ograniczenia wynikające z przepisów i polityki funduszu | Możliwość inwestowania w szerszy katalog aktywów, zgodnie z przepisami i statutem |
| Co sprawdzić przed zakupem | Terminy odkupu, opłaty i portfel | Terminy i warunki wykupu, ograniczenia wykupu, płynność certyfikatu i portfel |
Sama etykieta nie podpowiada, czy inwestycja jest odpowiednia. FIO może mocno wahać się na wartości, jeśli inwestuje w akcje, a FIZ może mieć odmienny profil ryzyka zależnie od aktywów. Ostatecznie patrzyłbym na to, co fundusz posiada i jak pozwala odzyskać pieniądze, a dopiero potem na jego formę.
Potrzebujesz pieniędzy przed terminem wykupu? Sprawdź płynność
W nagłej potrzebie liczy się nie sama wycena, lecz możliwość zamiany inwestycji na gotówkę. W FIO składasz zlecenie odkupienia, ale termin realizacji, wycena i wypłata podlegają statutowi. W FIZ żądanie wykupu może być przyjmowane tylko w określonych terminach, a statut może przewidywać ograniczenia; przy sprzedaży certyfikatu na rynku wtórnym trzeba jeszcze znaleźć nabywcę.
Komisja Nadzoru Finansowego zwraca uwagę, że FIZ mogą lokować środki w mniej płynne aktywa, między innymi wierzytelności lub udziały w spółkach niepublicznych, co może utrudniać wycofanie pieniędzy. To ważne przy zakupie funduszu związanego z aktywami takimi jak nieruchomości czy dług przedsiębiorstw: nie zakładaj, że sama możliwość złożenia żądania oznacza wypłatę całej kwoty w wybranym przez Ciebie terminie.
| Sytuacja | Możliwa przyczyna lub skutek | Co zrobić |
|---|---|---|
| Możesz potrzebować środków w krótkim, nieprzewidywalnym terminie | Okno wykupu FIZ może nie pasować do chwili, w której potrzebujesz pieniędzy | Porównaj terminy odkupu jednostek FIO z terminami i warunkami wykupu certyfikatów FIZ |
| Certyfikat jest notowany, ale transakcja nie dochodzi do skutku | Może brakować kupujących po cenie, którą akceptujesz | Sprawdź obrót certyfikatem i możliwą różnicę między ceną rynkową a wyceną aktywów funduszu |
| Statut przewiduje ograniczenie żądań wykupu | Nie wszystkie certyfikaty zgłoszone do wykupu muszą zostać wykupione w danym terminie | Sprawdź, kiedy i według jakich zasad fundusz może ograniczyć wykup, oraz jak rozlicza niewykonaną część żądania |
| Fundusz ma aktywa trudne do szybkiej sprzedaży | Sprzedaż lokat może zająć czas albo wymagać zaakceptowania gorszej ceny | Przeczytaj opis lokat i ryzyka płynności w dokumencie z kluczowymi informacjami oraz statucie |
Jeśli nie możesz zaakceptować zamrożenia środków do daty określonej w statucie, nie traktuj FIZ jako miejsca na pieniądze, które mogą być potrzebne na bieżące wydatki. Przy niepewnym horyzoncie najpierw rozstrzygnij kwestię płynności, a dopiero potem oceniaj potencjalny wynik.
Opłaty mogą zmienić ocenę atrakcyjnego wyniku
Dwa fundusze o podobnej strategii mogą różnić się kosztami, które pomniejszają wynik inwestora. W serwisie „Wybieram fundusze” Urząd Komisji Nadzoru Finansowego wskazuje, że maksymalna stawka opłaty za zarządzanie funduszami otwartymi wynosi 2%, natomiast dla FIZ nie ma ustalonej górnej granicy. Sama opłata za zarządzanie nie pokazuje całego rachunku.
Sprawdź też opłatę za nabycie lub zbycie, koszty operacyjne i ewentualną opłatę za wynik. W FIZ przeczytaj, czy różne serie certyfikatów mają odmienne opłaty lub uprawnienia. Prawdę mówiąc, zestawienie kosztów w dokumencie funduszu bywa mniej efektowne niż prognozowana stopa zwrotu, ale do decyzji przydaje się znacznie bardziej.
Przy porównaniu dwóch konkretnych funduszy zanotuj wszystkie koszty z dokumentu z kluczowymi informacjami oraz statutu, a następnie sprawdź, czy dotyczą wejścia, bieżącego zarządzania, wyniku czy wyjścia. Nie porównuj samej opłaty za zarządzanie, bo pomijasz wtedy pozostałe obciążenia inwestycji.
Gdy wykup lub sprzedaż nie przebiega zgodnie z oczekiwaniami
Jeśli fundusz nie zrealizował wykupu w oczekiwany sposób albo opis produktu różnił się od tego, co przedstawiono przy sprzedaży, zbierz dokumenty zanim zaczniesz spór. Zachowaj statut i warunki emisji, dokument z kluczowymi informacjami, potwierdzenie nabycia, zlecenie wykupu oraz korespondencję z dystrybutorem lub TFI. W FIZ sprawdź szczególnie zapisy o terminach wykupu, redukcji żądań i zmianach statutu.
Reklamację złóż do właściwej instytucji finansowej, opisując zdarzenia, swoje zastrzeżenia i oczekiwane rozwiązanie. Zgodnie z ustawą o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego odpowiedź powinna nadejść w ciągu 30 dni od otrzymania reklamacji; w szczególnie skomplikowanej sprawie termin może wynieść do 60 dni, jeśli instytucja wyjaśni opóźnienie i poda przewidywany termin odpowiedzi.
Po odpowiedzi odmownej albo po upływie terminu możesz sprawdzić, czy sprawę może podjąć Rzecznik Finansowy. Rzecznik wskazuje, że wcześniejsze złożenie reklamacji jest warunkiem ubiegania się o jego interwencję lub postępowanie polubowne. Zachowaj dowód złożenia reklamacji i odpowiedź, bo bez nich trudniej wykazać przebieg sprawy.Wybierz fundusz pod termin dostępu do pieniędzy
Jeśli zakładasz, że możesz potrzebować środków przed datą wykupu albo nie chcesz szukać nabywcy certyfikatu, skłaniałbym się ku funduszowi, którego zasady odkupu są dla Ciebie czytelne. FIZ rozważałbym dopiero wtedy, gdy akceptujesz jego terminy wyjścia, rozumiesz aktywa i potrafisz ocenić opłaty oraz ograniczenia wykupu. W obu przypadkach forma prawna nie zastępuje analizy strategii i ryzyka.
Przed zakupem zestaw statut, dokument z kluczowymi informacjami i ankietę MiFID, czyli ocenę wiedzy, doświadczenia oraz skłonności do ryzyka. Jeśli dokumenty nie odpowiadają na pytanie, kiedy i za jaką cenę możesz wyjść, poproś dystrybutora o wyjaśnienie na piśmie. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej ani finansowej; przed podjęciem decyzji skonsultuj swoją sytuację z prawnikiem lub doradcą finansowym.
